دادخواست و نحوه تنظیم آن

تعریف دادخواست و تفاوت آن با درخواست

طبق ماده 48 قانون آیین دادرسی مدنی برای اینکه دادگاهی به یک دعوی با ماهیت حقوقی یا مدنی (در مقابل کیفری) رسیدگی کند، متقاضی باید دادخواست طبق شرایط مقرر در قانون تقدیم نماید.

البته این مسئله تنها در امور مدنی صِرف خلاصه نمی شود و مطابق قانون آیین دادرسی کیفری مطالبه ضرر و زیان ناشی از یک جرم نیز طبق ماده 15 قانون آیین دادرسی کیفری، مستلزم تقدیم دادخواست و رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی (از جمله پرداخت هزینه دادرسی) است.

البته در مواردی قانوگذار در مواد گوناگون قانون آیین دادرسی مدنی، از لفظ “درخواست” استفاده کرده است.

در ابتدا تفاوت دو مفهوم دادخواست و درخواست را بررسی می کنیم:

1- در خواست در مواردی بکار می رود که موضوعی قبلاً شروع به رسیدگی شده باشد و طرفین دعوی یا یکی از آنها، درخواست انجام امری در مورد آن موضوع را داشته باشند. مثلا درخواست برای تأخیر جلسه، درخواست برای ابراز سند، درخواست اخذ تأمین و.. در حالی که با تقدیم دادخواست یک دعوای مستقل و اساسی آغاز می شود.

2- دادخواست طبق قانون بایستی در برگه های چاپی مخصوص نوشته شود و قانونگذار شرایطی برای آن قید کرده که در ادامه توضیح داده خواهد شد، در حالیکه درخواست نیاز به این تشریفات ندارد و حتی ممکن است بصورت شفاهی در دادگاه بیان شود تا در صورتجلسه ذکر شود.

3- وقتتی دادگاه براساس یک دادخواست رسیدگی به موضوعی را آغاز می کند در نهایت، مبادرت به صدور رأی اعم از قرار یا حکم می نماید که مرجع رسدیگی کننده ملزم به رعایت شرایطی برای صدور آن است، در حالیکه رسیدگی به درخواست منجر به صدور قرار یا حکم نمی شود.

در قانون آیین دادرسی مدنی مصوب 1379 لفظ درخواست بسیار به کار رفته است. در حالیکه در خیلی از موارد گرچه قانونگذار برای تقاضای موضوعی از دادگاه واژه درخواست را استفاده کرده و طبق آنچه بالا گفته شد نیازی به انجام تشریفات دادخواست برای تقاضای آن موضوع وجود ندارد، اما در عمل و رویه قضایی تقاضای آن مستلزم تقدیم دادخواست است. برای مثال می توان از تقاضای تأمین خواسته موضوع ماده 108 نام برد که گرچه طبق قانون صرف درخواست کفایت می کند اما رویه قضایی تقدیم دادخواست را لازم می داند.

نکته مهم و قابل توجه این است که:

شروع دادرسی در خصوص یک دعوای مدنی (در مقابل دعوای کیفری) در دادگاه ها اصولاً نیازمند تقدیم دادخواست است مگر اینکه صِرفِ درخواست برای آن امر طبق قانون محرز و مسلم باشد.

نحوه تنظیم و مراحل تنظیم دادخواست به چه صورت است؟

درگذشته تقدیم دادخواست به صورت کتبی و در برگه های چاپی مخصوص که ماده 51 قانون آیین دادرسی مدنی شرایط تنظیم آن را بیان کرده، انجام می شد. طبق این ماده دادخواست باید به زبان فارسی و در برگه های چاپی مخصوص نوشته شده و خواهان دعوی (دادخواست دهنده)، ملزم بود موارد مندرج در آن برگه ها را از قبیل مشخصات خوانده (مخاطب دادخواست)، تعیین خواسته و بهای آن، دلایل و منضمات دادخواست، شرح دادخواست و… را تکمیل نماید.

* عکس

اما در حال حاضر با توجه به آیین نامه ارائه خدمات الکترونیک قضایی مصوب 1391/03/22 طرح دعاوی بایستی از طریق «دفاتر خدمات الکترونیک قضایی» یا «درگاه خدمات الکترونیک قضایی» انجام شود.

بدین منظور هر شخص (اعم از حقیقی یا حقوقی) برای ثبت دادخواست، شکوائیه، اظهارنامه و… بایستی یک رمز ثنا (شخصی) داشته باشد.

دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پس از ثبت دادخواست و ارسال اسکن تصاویر اصل یا برابر با اصل منضمات دادخواست، و دریافت هزینه دادرسی و هزینه دفتر خدمات یک کد رهگیری 16 رقمی همراه با متن دادخواست به شما تحویل می دهند.

پس از گذشت مدتی شما می توانید با استفاده از کد رهگیری وضعیت دادخواست خود را پیگیری نمایید.

در صورتیکه دادخواست کامل و بدون نقص باشد به مرجع صالح ارسال می شود.

** پیگیری دادخواست و اطلاع از شعبه ارجاع شده

چنانچه دادخوست ناقص باشد، دفتر دادگاه حسب مورد مبادرت به رد فوری دادخوست یا اخطار رفع نقص می کند.

در ذیل هر یک جداگانه توضیح داده شده است:

1- رد فوری دادخواست:

ماده 56 قانون آیین دادرسی مدنی در این خصوص بیان داشته که چنانچه مشخصات خواهان یا اقامتگاه او معلوم نباشد، دادخواست به موجب قراری که مدیر دفتر دادگاه صادر می کند، رد خواهد شد. این قرار بدون هیچ اخطاری به خواهان دعوی صادر می شد و از این جهت به آن رد فوری می گوییم.

در حال حاضر با توجه به الکترونیکی شدن فرآیند ثبت دادخواست، چنانچه تمام فیلدهای مربوط به خواهان پر نشود، امکان ورود به مراحل بعد وجود ندارد و در نتیجه دادخواست عملاً ثبت نخواهد شد.

البته شاید بتوان گفت که تنها  احتمال موجود برای این نوع قرار زمانی است که مشخصات خواهان با دارنده شماره ثنا مطابقت نداشته باشد که علی الاصول در این موارد نیز دفاتر خدمات الکتروینک قضایی بایستی از ثبت چنین دادخواستی ممانعت کنند.

2- صدور اخطار رفع نقص:

طبق مواد 53 و 54 قانون آیین دادرسی مدنی در صورت فقدان بندهای 2 تا 6 ماده 51 مشخصات خوانده (شامل نام و نام خانوادگی، اقامتگاه و شغل خوانده)، تعیین خواسته و بهای آن، ذکر اسباب دعوی (تعهدات و جهاتی که به موجب آن خواهان خود را مستحق مطالبه می داند به طور واضح و روشن)، شرح درخواست خواهان، ذکر ادله و وسایل اثبات دعوی و همچنین در صورتی که به دادخواست و پیوست های آن برابر قانون تمبر الصاق نشده باشد (هزینه دادرسی به طور صحیح و کامل پرداخت نشده باشد) یا چنانچه رونوشت های اسناد و دلایل دادخواست طبق قانون برابر با اصل نشده باشد، دفتر دادخواست از ثبت دادخواست خودداری کرده و اخطار رفع نقص برای خواهان ارسال می کند و به او 10 روز فرصت می دهد تا موارد ناقص را تکمیل یا اصلاح نماید.  چنانچه ظرف مدت مزبور نواقص رفع شود، دادخواست به جریان می افتد اما چنانچه خواهان مبادرت به رفع نواقص نکند، قرار رد دادخواست از جانب دفتر دادگاه صادر می شود.

این قرار ظرف 10 روز در همان دادگاه قابل اعتراض است.

باید توجه داشت که قرارهای فوق از جانب دفتر دادگاه صادر می شود و با قرارهای صادره توسط دادگاه تفاوت دارد.

در صورتی که از نشانی خوانده بی اطلاع باشیم چه باید بکنیم؟

نوشتن اقامتگاه (نشانی) خوانده در دادخواست ضروری است اما در صورتی که خواهان از نشانی خوانده بی اطلاع باشد، بایستی در قسمت مربوط به اقامتگاه خوانده گزینه مجهول الامکان را انتخاب کند. در این صورت به درخواست خواهان و به دستور دادگاه مفاد دادخواست یک نوبت در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار به هزینه خواهان آگهی می شود.

همچنین در صورتی که نشانی که خواهان برای خوانده اعلام کرده نادرست باشد، اخطار رفع نقص به خواهان برای اصلاح نشانی داده می شود. چنانچه خواهان نتواند نشانی دیگری تعیین کند، به درخواست خواهان و دستور دادگاه مفاد دادخواست به هزینه خواهان آگهی خواهد شد.

طبق ماده 55 قانون مذکور، چنانچه خواهان هزینه انتشار آگهی را ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ اخطاریه پرداخت نکند، دفتر دادگاه قرار رد دادخواست صادر می کند. این قرار نیز ظرف 10 روز از تاریخ ابلاغ قابل اعتراض در دادگاه می باشد.

آیا می توانیم به وسیله نماینده دادخواست تقدیم کنیم؟

برای پاسخ به این سوال لازم است توضیح داده شود که نماینده به 4 نوع به شرح ذیل تقسیم می شود:

1- نماینده قانونی: منظور از نماینده قانونی ولی قهری یعنی پدر یا جدر پدری در مورد فرزند صغیر است.

2- نماینده قضایی: نماینده قضایی نماینده ای است که دادگاه وی را تعیین کرده است. مثل قیم.

3- نماینده قراردادی: این نوع نمایندگی بوسیله یک قرارداد و با اختیار طرفین به وجود می آید. منظور از نماینده قراردادی وکیل دادگستری است.

4- نماینده حقوقی: نماینده حقوقی شخصی غیر از وکیل دادگستری است که بوسیله شرکت های دولتی یا عمومی غیردولتی مطابق ماده 32 قانون آیین دادرسی مدنی معرفی می شود.

در این موارد است که نماینده می تواند به جای شخصِ خواهان دادخواست را تقدیم کند.

چنانچه نماینده مبادرت به تقدیم دادخواست به جای خواهان نماید ملزم است کپی برابر با اصل سندی که نشان دهنده سِمتِ نمایندگی وی است به دادگاه تسلیم نماید.

در صورتی که شخصی که به عنوان نماینده طرح دعوی کرده است، قانوناً نمی تواند نماینده باشد (مثلا پدر یا جد پدری به جای فرزند اقامه دعوی کرده اما فرزند دیگر صغیر نبوده و اصطلاحاً اهل محسوب شود، یا شخصی که به عنوان وکیل دادگستری دادخواست تقدیم کرده در واقع پروانه وکالت نداشته باشد)، در این حالت این مورد از جمله ایرادات مذکوردر ماده 84 قانون آیین دادرسی مدنی است و در نتیجه قرار رد دعوی صادر می شود.

اما در صورتی که نماینده شرایط نمایندگی را داشته باشد اما مشخصات نماینده ناقص باشد یا مدارک نمایندگی خود را ضمیمه دادخواست نکرده باشد در این حالت اخطار رفع نقص طبق آنچه در بالا گفتیم به خواهان صادر می شود.

[/fusion_text][/fusion_builder_column][/fusion_builder_row][/fusion_builder_container]